Aktualizacja: listopad 2026
Większość firm wie, ile płaci za sprzęt, licencje i obsługę IT. Znacznie mniej wie, ile kosztuje je godzina, w której serwer, system sprzedaży albo poczta nie działają. Bez tej liczby trudno ocenić, czy backup jest wystarczający, jaki czas reakcji wpisać do umowy z dostawcą IT i ile warto wydać na zabezpieczenia.
Poniżej pokazujemy, jak w kilku krokach policzyć koszt przestoju IT dla własnej firmy i jak na tej podstawie ustalić dwa parametry, które porządkują całe planowanie awaryjne: RTO i RPO.
Krok 1: wypisz systemy, od których zależy praca
Zacznij od listy usług, a nie urządzeń. Dla większości małych i średnich firm będą to:
- poczta i kalendarze,
- system księgowy lub ERP,
- CRM albo system sprzedaży i zamówień,
- serwer plików lub dysk w chmurze,
- dostęp do internetu i sieci w biurze,
- programy branżowe (projektowe, medyczne, magazynowe).
Przy każdej usłudze zapisz, które działy z niej korzystają i co przestają robić, gdy jest niedostępna. Już ten etap często pokazuje, że jeden „mały” serwer obsługuje połowę procesów w firmie.
Krok 2: policz koszt godziny przestoju
Dla każdej kluczowej usługi oszacuj cztery składniki:
- czas pracy – liczba osób, które nie mogą pracować, razy godzinowy koszt ich zatrudnienia;
- utracony przychód – sprzedaż, której nie da się zrealizować ani przesunąć na później;
- koszt odtworzenia – praca informatyka, nadgodziny, ponowne wprowadzanie danych;
- skutki dla klientów – kary umowne, opóźnione terminy, utracone zlecenia.
Nie trzeba dokładności co do złotówki. Wystarczy rząd wielkości, który pozwoli porównać koszt przestoju z kosztem zabezpieczeń. Warto policzyć trzy scenariusze: 2, 8 i 24 godziny niedostępności, bo straty rzadko rosną liniowo. Po jednym dniu dochodzą zwykle opóźnienia u klientów i zaległości, które trzeba nadrabiać.
Krok 3: ustal RTO, czyli jak długo możesz czekać
RTO (Recovery Time Objective) to maksymalny czas, w jakim usługa ma wrócić do działania po awarii. Jest decyzją biznesową, nie techniczną: to właściciel lub zarząd mówi, ile godzin bez systemu firma jest w stanie znieść.
Wynik z kroku 2 bardzo ułatwia tę decyzję. Jeśli osiem godzin bez systemu zamówień oznacza stratę wyższą niż roczny koszt lepszego zabezpieczenia, RTO dla tego systemu powinno być krótsze niż osiem godzin.
Różne usługi mogą mieć różne RTO. Poczta może poczekać kilka godzin, system kasowy w sklepie już nie.
Krok 4: ustal RPO, czyli ile danych możesz stracić
RPO (Recovery Point Objective) określa, z jakiego momentu muszą pochodzić odtworzone dane. RPO równe 24 godzinom oznacza zgodę na utratę pracy z całego dnia. RPO równe jednej godzinie wymaga kopii wykonywanej co najmniej co godzinę.
Prosty test: zapytaj kierowników działów, czy są w stanie odtworzyć z pamięci, maili i papierów wszystko, co zrobiono od ostatniej kopii. Jeśli w księgowości lub dziale zamówień odpowiedź brzmi „nie”, nocny backup nie wystarczy.
Krok 5: sprawdź, czy obecne IT spełnia te wartości
Teraz zestaw wyznaczone RTO i RPO z rzeczywistością:
- jak często faktycznie wykonuje się kopia każdego systemu;
- gdzie jest przechowywana i czy jest odporna na zaszyfrowanie przez ransomware;
- ile realnie trwa odtworzenie serwera lub bazy danych;
- czy ktoś to kiedyś sprawdził w praktyce.
Ostatni punkt jest kluczowy. Czas odtworzenia znany tylko z dokumentacji producenta jest życzeniem, nie parametrem. Jak przeprowadzić taki sprawdzian, opisujemy w artykule o teście odtwarzania backupu.
Krok 6: przenieś wyniki do umowy i planu awaryjnego
Wyliczone wartości przydają się w trzech miejscach. Po pierwsze, w umowie z dostawcą IT: czas reakcji i czas rozwiązania powinny być spójne z RTO, inaczej umowa obiecuje mniej, niż firma potrzebuje. Po drugie, w konfiguracji backupu: częstotliwość kopii wynika z RPO. Po trzecie, w planie ciągłości działania, który mówi, kto co robi, gdy system stanie.
Przykład (przykładowy, uproszczony)
Hurtownia zatrudnia 20 osób, z czego 12 pracuje w systemie zamówień na lokalnym serwerze. Po policzeniu kosztu pracy i niezrealizowanych zamówień okazuje się, że jeden dzień przestoju kosztuje więcej niż roczna opłata za lepsze zabezpieczenie serwera. Zarząd ustala dla systemu zamówień RTO na 4 godziny i RPO na 1 godzinę, a dla poczty RTO na 1 dzień.
Weryfikacja pokazuje, że kopia serwera wykonuje się raz na dobę na dysk podłączony na stałe do tej samej sieci, a pełne odtworzenie nigdy nie było testowane. Do zmiany są więc częstotliwość kopii, kopia odseparowana od sieci, test odtworzenia i zapis w umowie serwisowej o czasie przywrócenia serwera.
Najczęstsze błędy
- jedno RTO i RPO dla wszystkich systemów, zamiast wartości dopasowanych do ich znaczenia;
- ustalanie parametrów przez informatyka bez udziału właściciela, który zna koszt przestoju;
- uznanie, że synchronizacja w chmurze zastępuje backup i spełnia RPO;
- brak powtórki obliczeń po zmianach w firmie, np. po wdrożeniu nowego systemu.
Podsumowanie
Koszt przestoju IT da się oszacować w jedno popołudnie: lista kluczowych usług, koszt godziny ich niedostępności i trzy scenariusze czasowe. Na tej podstawie właściciel ustala RTO i RPO, a dział IT lub dostawca dobiera do nich backup, procedury i warunki umowy. Dopiero wtedy wydatki na zabezpieczenia przestają być uznaniowe i dają się uzasadnić liczbami.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje serwery i kopie zapasowe spełniają wyznaczone RTO i RPO, zobacz zakres usługi administracja serwerami. Obejmuje ona kontrolę backupu, testy odtwarzania i monitoring infrastruktury.
Źródła i dalsza lektura
- NIST SP 800-34 Rev. 1 – wytyczne planowania ciągłości działania systemów IT, w tym RTO i RPO
