Pracownik zostawia torbę w pociągu, laptop znika z samochodu podczas postoju albo ginie z hotelowego pokoju. Sam sprzęt da się odkupić. Znacznie trudniejsze jest odpowiedzenie na pytanie, co było na dysku i kto może teraz uzyskać do tego dostęp.

Zgubiony laptop służbowy to nie tylko strata finansowa. To potencjalny dostęp do poczty, dokumentów klientów, systemów księgowych i zapisanych haseł. W tym artykule wyjaśniamy, co zrobić w pierwszych godzinach po utracie komputera i jak przygotować firmę wcześniej, aby taka sytuacja była kłopotem organizacyjnym, a nie poważnym incydentem bezpieczeństwa.

Zgubiony laptop służbowy — dlaczego to sprawa całej firmy?

Na typowym laptopie służbowym znajdują się nie tylko pliki zapisane lokalnie. Przeglądarka może przechowywać zalogowane sesje do poczty i aplikacji w chmurze, program pocztowy — kopię skrzynki, a klient VPN — konfigurację dostępu do sieci firmowej. Jeżeli dysk nie jest zaszyfrowany, osoba, która przejmie komputer, może odczytać jego zawartość, nawet nie znając hasła do systemu.

Do tego dochodzą obowiązki prawne. Jeśli na urządzeniu były dane osobowe, firma jako administrator danych musi ocenić, czy doszło do naruszenia ich ochrony. RODO przewiduje, że administrator zgłasza naruszenie Prezesowi UODO bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w ciągu 72 godzin od jego stwierdzenia — chyba że naruszenie prawdopodobnie nie powoduje ryzyka dla praw lub wolności osób fizycznych.

Co zrobić w pierwszych godzinach po utracie laptopa?

Liczy się czas. Im szybciej dział IT zostanie poinformowany, tym mniej okazji ma osoba, która przejęła urządzenie. Dobrze, aby każdy pracownik wiedział, że utratę sprzętu zgłasza się natychmiast — także w nocy i w weekend, jeśli firma ma taki kanał.

  1. Zgłoszenie do IT i osoby odpowiedzialnej za ochronę danych. Pracownik powinien przekazać, kiedy i gdzie zauważył zgubę, czy urządzenie było włączone, uśpione czy wyłączone oraz jakie dane mogły się na nim znajdować.
  2. Zablokowanie dostępu do kont. Zmiana hasła użytkownika i unieważnienie aktywnych sesji w Microsoft 365 lub Google Workspace sprawia, że zapamiętane logowania na zgubionym urządzeniu przestają działać.
  3. Zdalne zablokowanie lub wymazanie urządzenia. Jest możliwe tylko wtedy, gdy laptop był wcześniej objęty systemem zarządzania urządzeniami (więcej poniżej).
  4. Odebranie dostępów technicznych. Wyłączenie certyfikatów lub konfiguracji VPN przypisanych do urządzenia, a także zmiana haseł do systemów, które mogły być zapisane w przeglądarce.
  5. Ocena ryzyka i decyzja o zgłoszeniu. Na podstawie tego, jakie dane były na laptopie i czy dysk był zaszyfrowany, firma ustala, czy naruszenie wymaga zgłoszenia do UODO i poinformowania osób, których dane dotyczą. Każdy przypadek należy też odnotować w wewnętrznym rejestrze naruszeń.
  6. Zgłoszenie kradzieży na policję — jeśli doszło do kradzieży. Potwierdzenie zgłoszenia przydaje się m.in. przy rozliczeniu z ubezpieczycielem.

Ocena prawna konkretnego naruszenia należy do administratora danych, najlepiej we współpracy z inspektorem ochrony danych lub prawnikiem. Zadaniem IT jest szybkie dostarczenie rzetelnych informacji technicznych: czy dysk był szyfrowany, kiedy urządzenie ostatnio łączyło się z siecią i czy wykonano zdalne wymazanie.

Szyfrowanie dysku — zabezpieczenie, które działa nawet po kradzieży

Szyfrowanie dysku to najważniejsza ochrona danych na zgubionym komputerze. Bez klucza odszyfrowującego zawartość dysku jest nieczytelna, nawet jeśli ktoś wymontuje go i podłączy do innego urządzenia.

W systemie Windows służy do tego BitLocker. Pełna funkcja BitLocker jest dostępna w wersjach Pro, Enterprise i Education. W wersji Home niektóre urządzenia oferują uproszczone szyfrowanie urządzenia, ale bez rozbudowanych opcji zarządzania — to jeden z powodów, dla których komputery firmowe powinny pracować na edycji Pro lub wyższej.

Szyfrowanie ma też znaczenie przy ocenie naruszenia. Według wytycznych Europejskiej Rady Ochrony Danych omówionych przez UODO, jeśli dane na utraconym nośniku były zaszyfrowane nowoczesnym algorytmem, klucz nie został ujawniony, a firma ma kopię danych, ryzyko dla osób, których dane dotyczą, może zostać ocenione jako niskie. W praktyce może to oznaczać brak obowiązku zgłoszenia, choć decyzja zawsze zależy od okoliczności konkretnego przypadku.

Warunek jest jeden: klucze odzyskiwania muszą być przechowywane centralnie i w bezpiecznym miejscu, a nie zapisane na kartce w torbie z laptopem.

Zarządzanie urządzeniami — zdalne wymazanie i kontrola z jednego miejsca

Drugim filarem jest system zarządzania urządzeniami mobilnymi i komputerami (MDM). W środowisku Microsoft rolę tę pełni Microsoft Intune. Pozwala on m.in. wymusić szyfrowanie dysku, wymagać PIN-u lub hasła, instalować aktualizacje oraz wykonywać zdalne akcje na urządzeniu.

Akcja wymazania (Wipe) przywraca urządzenie do ustawień fabrycznych i usuwa wszystkie dane oraz ustawienia. Akcja wycofania (Retire) usuwa tylko dane i ustawienia firmowe — sprawdza się np. przy prywatnych telefonach pracowników. Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu: aby polecenie dotarło do laptopa, urządzenie musi być zarejestrowane w Intune i połączyć się z internetem. Dlatego zdalne wymazanie uzupełnia szyfrowanie, ale go nie zastępuje.

Intune jest zawarty m.in. w planie Microsoft 365 Business Premium. Plany Business Basic i Business Standard oferują jedynie podstawowe zarządzanie urządzeniami mobilnymi, bez pełnych możliwości Intune. Firmy korzystające z Google Workspace mają do dyspozycji podobne funkcje w module zarządzania urządzeniami, których zakres zależy od wykupionej wersji.

Co jeszcze przygotować, zanim laptop zginie?

  • Ewidencja sprzętu — wiadomo, kto ma które urządzenie, jaki jest jego numer seryjny i czy jest zaszyfrowane.
  • Dane w chmurze lub na serwerze, a nie tylko na dysku — utrata laptopa nie oznacza wtedy utraty pracy. Warto przy tym pamiętać, że synchronizacja to nie backup; piszemy o tym w artykule dlaczego kopia w chmurze nie zawsze wystarcza.
  • Uwierzytelnianie wieloskładnikowe — samo hasło zapisane w przeglądarce nie powinno wystarczyć do zalogowania się na konto firmowe. Więcej o nowoczesnych metodach logowania w artykule o passkeys w firmie.
  • Procedura zgłaszania incydentów — prosta instrukcja: do kogo dzwonić, co przekazać, czego nie robić.
  • Uporządkowane wydawanie i odbieranie sprzętu — te same zasady, które obowiązują przy onboardingu i offboardingu pracowników.

Przykład: dwie firmy, ta sama sytuacja

Poniższy przykład jest hipotetyczny i służy wyłącznie ilustracji.

W obu firmach handlowiec zostawia laptopa w taksówce. Na dysku są oferty dla klientów i arkusz z danymi kontaktowymi.

W pierwszej firmie komputer działa na Windows Home, dysk nie jest szyfrowany, a pracownik zgłasza zgubę po dwóch dniach. Nikt nie wie, jakie dokumenty były zapisane lokalnie. Firma zmienia hasła i analizuje, czy musi zawiadomić UODO i klientów — mając bardzo mało informacji.

W drugiej firmie laptop jest zarejestrowany w Intune, szyfrowany BitLockerem, a klucz odzyskiwania przechowywany centralnie. Pracownik dzwoni do helpdesku po godzinie. Administrator unieważnia sesje, zleca zdalne wymazanie i dokumentuje zdarzenie. Dokumenty handlowca są w OneDrive, więc następnego dnia pracuje na zapasowym komputerze. Ocena ryzyka opiera się na konkretnych faktach, a nie przypuszczeniach.

Podsumowanie

Zgubiony laptop służbowy nie musi oznaczać wycieku danych. Decydujące jest to, co firma zrobiła wcześniej: czy dyski są zaszyfrowane, czy urządzenia są centralnie zarządzane, czy dane są przechowywane poza laptopem i czy pracownicy wiedzą, jak szybko zgłosić utratę sprzętu. Wtedy reakcja zajmuje kilkadziesiąt minut, a firma dysponuje informacjami potrzebnymi do oceny obowiązków wynikających z RODO.

Jeżeli chcesz sprawdzić, czy komputery w Twojej firmie są przygotowane na taką sytuację, Exabytes pomoże ocenić zabezpieczenia firmowych komputerów i kont, uporządkować ustawienia bezpieczeństwa w ramach wdrożenia Microsoft 365 i Google Workspace oraz zapewni bieżącą obsługę informatyczną firmy.